W Ratuszu i na placu Biegańskiego pokazano archiwalne fotografie uliczne wykonywane na malowanych tłach oraz ich współczesne nawiązanie. Wystawa odsłania, jak wyglądała kiedyś popularna „pamiątka z miasta” – często z Jasną Górą w tle.
Wystawa „Pamiątka z Częstochowy”, otwarta 15 lipca w Muzeum Częstochowskim, składa się z dwóch części. W holu Ratusza zaprezentowano kilkadziesiąt archiwalnych fotografii pamiątkowych, a na placu Biegańskiego przygotowano instalację z dwoma tłami: kopią tła z 1966 roku z widokiem Jasnej Góry oraz współczesną interpretacją autorstwa Jacka Pałuchy.
Ekspozycja przypomina zjawisko popularne sto lat temu: zdjęcia wykonywane na ulicach na tle tkanin z namalowanymi pejzażami lub znanymi budowlami. Tacy fotografowie czekali na klientów w miastach, a w Częstochowie – ze względu na ruch pielgrzymkowy – podobne ujęcia były szczególnie poszukiwane. Jak podano, fotografów z malowanymi tłami można było spotkać m.in. w podjasnogórskich parkach oraz przy ul. św. Barbary i 3 Maja. Z zachowanych fotografii część trafiła na obecną wystawę.
W Ratuszu pokazano obiekty ze zbiorów Muzeum Częstochowskiego oraz z kolekcji dwóch częstochowskich prywatnych kolekcjonerów: Zbigniewa Biernackiego (właściciela Antykwarni „Niezależna”) i Amadeusza Szklarza-Habrowskiego (pracownika Muzeum Literatury w Warszawie). Zdjęcia zwracają uwagę strojami i różnorodnością przedstawianych widoków. Najczęściej pojawia się klasztor na Jasnej Górze, ale widoczna jest też fascynacja motoryzacją: na fotografiach można znaleźć m.in. pozowane ujęcia „w samolocie”, „w kabriolecie” czy na namalowanym motocyklu. Na wielu zdjęciach umieszczano również rok wykonania.
Malowane tła bywały przy tym swobodną wizją, nie zawsze zgodną z rzeczywistością. W materiale przywołano przykład tła datowanego na 1929 rok, na którym obok siebie znalazły się Jasna Góra, kościół św. Barbary i katedra św. Rodziny – z wieżami, których wówczas jeszcze nie było. Na samych fotografiach pojawiają się osoby z różnych środowisk: mieszczanie, chłopi w ludowych strojach, kolejarze w mundurach, eleganckie damy czy grupy młodych ludzi. Wśród prezentowanych ujęć jest także fotografia dwóch żołnierzy w niemieckich mundurach z 1939 roku. Jak ustaliła Agnieszka Ciuk-Koćwin z Działu Etnografii Muzeum Częstochowskiego, tuż przed wojną w mieście działało 15 fotografów ulicznych.
Najwięcej fotografii pochodzi z okresu międzywojennego, a najmłodsze tło nosi datę 1966. To właśnie ono stało się punktem wyjścia dla muzealnej kolekcji. W 1981 roku Regina Rok, ówczesna kierownik Działu Etnografii, kupiła tło do zbiorów. Ma ono wymiary 305 x 260 cm i przedstawia widok klasztoru jasnogórskiego, wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej oraz napis „1000 lat Polski / Pamiątka z Częstochowy 1966 r.”. W przeszłości należało do fotografa Jana Słotwińskiego, a gdy trafiło do muzeum, było już w złym stanie. W tekście przypomniano też, że w drugiej połowie lat 60. władze Częstochowy zabroniły wykonywania tego typu fotografii ulicznych.
Renowację przeprowadzono dopiero w 2023 roku dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Tło odnowiono, oczyszczono, pozszywano i zakonserwowano w specjalistycznej pracowni w Mysłowicach. Wtedy pokazano je publicznie po raz pierwszy, a muzeum rozpoczęło gromadzenie archiwalnych zdjęć wykonanych na podobnych tłach. Obecnie kolekcja liczy 350 fotografii, z których na wystawie prezentowana jest tylko część.
Na placu Biegańskiego archiwalne tło zestawiono ze współczesną wizją Jacka Pałuchy. Oryginalny obraz częstochowskiego malarza, którego powiększona kopia stanęła na placu, można oglądać również wewnątrz Ratusza. Zgodnie z tradycją umieszczono na nim napis „Pamiątka z Częstochowy”.
Wystawa jest kolejnym wydarzeniem przygotowanym w ramach obchodów 200-lecia połączenia Starej i Nowej Częstochowy. Archiwalne fotografie w Ratuszu mają być dostępne do końca roku, natomiast instalacja na placu Biegańskiego – do 18 października. W planach jest także prezentacja wystawy w przyszłym roku w warszawskim Muzeum Literatury, w ramach obchodów jubileuszu 160-lecia urodzin Władysława Stanisława Reymonta, autora m.in. „Pielgrzymki do Jasnej Góry”.
red
źródło/fot: UM w Częstochowie
