Nazywane „ukrytą formą przemocy” zaniedbanie polega na niezaspokojeniu podstawowych potrzeb biologicznych i psychicznych. W przypadku dzieci może mieć szczególnie poważne konsekwencje dla rozwoju, a skala zjawiska znajduje odzwierciedlenie w wynikach ogólnopolskich badań.
Zaniedbanie jest opisywane jako jedna z częściej spotykanych form przemocy, dotykająca osoby zależne od innych — w tym dzieci, osoby starsze oraz osoby z niepełnosprawnościami. W praktyce oznacza sytuacje, w których nie są zaspokajane podstawowe potrzeby fizyczne i psychiczne.
W odniesieniu do dzieci zaniedbanie może obejmować różne obszary codziennego funkcjonowania. Wskazywane przykłady to m.in. nieprawidłowe żywienie — zarówno niedożywienie, jak i przekarmianie, które może prowadzić do problemów zdrowotnych. Do przejawów zaniedbania zalicza się również brak dbałości o higienę osobistą, w tym pozostawianie dziecka brudnego lub ubranego nieadekwatnie do warunków atmosferycznych, a także brak troski o higienę otoczenia. Wśród innych form wymieniane są izolacja społeczna, długotrwałe pozostawianie bez opieki lub nadzoru, zaniedbywanie stanu zdrowia (np. brak wizyt kontrolnych u lekarza czy niepodawanie leków) oraz brak kontroli nad realizacją obowiązku szkolnego.
Materiał zwraca uwagę, że zaniedbanie może wynikać z różnych przyczyn: braku wiedzy o tym, jak opiekować się dzieckiem, osoby starszą lub z niepełnosprawnością, braku środków na utrzymanie, niezaradności albo braku doświadczenia.
Szczegółowe dane dotyczące dzieci przywołano na podstawie badania „Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce 2023” Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę. Według tych wyników zaniedbania fizycznego do 12. roku życia doświadczyło 8% dzieci i młodzieży. Brak czystych ubrań wskazało 3% respondentów, a brak opieki podczas choroby — 6% badanych. Jednocześnie zaniedbania emocjonalnego doświadczyło 24% osób objętych badaniem. Wśród przejawów zaniedbania emocjonalnego odnotowano m.in. brak bliskości fizycznej w dzieciństwie (20% badanych nastolatków) oraz nieokazywanie uwagi (11% respondentów).
W tekście podkreślono, że za zaniedbanie wobec dziecka odpowiadają głównie rodzice, ale wskazano także rolę nauczycieli, lekarzy i opiekunów. Zwrócono przy tym uwagę, że różne formy krzywdzenia dzieci często współwystępują, m.in. ze względu na wspólne czynniki ryzyka w rodzinie i środowisku.
Opisano również konsekwencje zaniedbania w dzieciństwie. Wskazano na jego szczególny wpływ na rozwój zdolności poznawczych, takich jak kompetencje językowe czy funkcje wykonawcze, a także na możliwość utrzymywania się deficytów poznawczych aż do późnej dorosłości. Zaniedbanie ze strony opiekuna wiązane jest ponadto z obniżoną samooceną nastolatków i trudnościami w relacjach interpersonalnych. Zaznaczono też, że nastolatki doświadczające zaniedbania emocjonalnego częściej stają się ofiarami przemocy rówieśniczej w szkole.
W materiale przywołano również kumulacyjną teorię ryzyka (cumulative risk theory), zgodnie z którą krzywdzenie w dzieciństwie połączone z zaniedbaniem może prowadzić do bardziej nasilonych negatywnych konsekwencji niż doświadczenie wyłącznie zaniedbania. Tekst powstał w ramach ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej „Różne oblicza przemocy wobec dzieci” realizowanej w latach 2026/2027.
red
źródło/fot: UM w Częstochowie
